Από Φεβρουάριο και όσο μαλακώνει ο καιρός, πολλοί ελαιοπαραγωγοί ξεκινούν σταδιακά το κλάδεμα. Η σωστή στιγμή και ο σωστός τρόπος επηρεάζουν το φωτισμό και τον αερισμό της κόμης, τη νέα βλάστηση, που θα δώσει μελλοντική καρποφορία, και το ρίσκο από πληγές και μολύνσεις. Γι’ αυτό το κλάδεμα θέλει πλάνο: τι κάνουμε πριν μπούμε στο χωράφι, τι κόβουμε εκείνη τη μέρα και τι φροντίδα έχει ανάγκη το δέντρο μετά.
Σε γενικές γραμμές, κλαδεύουμε την ελιά από μετά τη συγκομιδή έως πριν την έντονη ανοιξιάτικη έκπτυξη/βλάστηση, με προσοχή στις περιοχές που έχουν συχνούς παγετούς. Σε ψυχρότερες ζώνες, συνήθως συμφέρει να καθυστερούμε το βασικό κλάδεμα προς τέλος χειμώνα ή αρχές άνοιξης, ώστε να μειώσουμε τον κίνδυνο ζημιάς σε φρέσκες τομές και νεαρούς οφθαλμούς.
Κανόνας πρακτικός για την Ελλάδα:
Πεδινά/ήπιοι χειμώνες: Μπορούμε να αρχίζουμε σταδιακά νωρίτερα (με μέτρο).
Ορεινά/παγετοί: Κρατάμε το έντονο κλάδεμα για μετά τον κίνδυνο παγετού, πραγματοποιώντας μόνο υγιεινολογικές αφαιρέσεις σε περίπτωση ανάγκης.
Το σωστό κλάδεμα δεν είναι το ίδιο σε κάθε περίπτωση. Άλλο θέλει ένα δέντρο 3–5 ετών, άλλο ένα παραγωγικό 10–30 ετών, άλλο ένα παραμελημένο ή γηραιό.
1) Νεαρά δέντρα (διαμόρφωση)
Στόχος: Το κτίσιμο ενός σκελετού (βραχιόνων) που κρατά παραγωγή, έχει κατάλληλο φωτισμό και αερισμό, και το δουλεύουμε εύκολα (συλλογή/ψεκασμός/εργαλεία).
2) Παραγωγικά δέντρα (συντήρηση)
Στόχος: Ισορροπία βλάστησης και καρποφορίας, σταθερότητα παραγωγής (μείωση παρενιαυτοφορίας όπου είναι δυνατόν), καλός φωτισμός.
3) Γερασμένα/παραμελημένα (ανανεωτικό)
Στόχος: Σταδιακή ανανέωση της κόμης, για να μην προκαλέσουμε σοκ το δέντρο και να μην πετάξει ανεξέλεγκτη λαίμαργη βλάστηση.
Στο χωράφι, κάθε τομή πρέπει να εξυπηρετεί έναν από τους παρακάτω στόχους:
1. Φως μέσα στην κόμη (η ελιά καρποφορεί καλύτερα σε καλά φωτιζόμενα σημεία).
2. Αερισμός (μειώνει συνθήκες για ορισμένες προσβολές).
3. Ανανέωση βλαστών μέτριας ζωηρότητας (εκεί λειτουργεί η παραγωγή).
4. Ελεγχόμενο ύψος και προσβασιμότητα (ασφάλεια και κόστος συγκομιδής).
5. Υγιεινή: Απομάκρυνση ξερών/σπασμένων/άρρωστων κλάδων.
1) Ολοκληρωτικός έλεγχος του δέντρου
Κάνουμε κύκλο γύρω από το δέντρο και σημειώνουμε:
2) Πρόγνωση καιρού
Αποφεύγουμε το κλάδεμα πριν από παγετό, σε πολύ υγρό ή βροχερό διάστημα (οι πληγές μένουν ανοιχτές περισσότερο).
3) Εργαλεία και απολύμανση
Χρησιμοποιούμε κοφτερά εργαλεία (ψαλίδι/κλαδευτήρι, κονταροψάλιδο, πριόνι). Η απολύμανση, ειδικά όταν κόβουμε ύποπτο ή άρρωστο ξύλο, μειώνει τη μεταφορά παθογόνων από δέντρο σε δέντρο.
Πρακτικά: καθαρισμός ρητίνης/βρομιάς, απολύμανση σύμφωνα με ασφαλή πρακτική και οδηγίες χρήσης υλικών.
4) Διάκριση σε ελαφρύ ή βαρύ κλάδεμα:
Βήμα 1: Αφαίρεση (υγιεινολογικά)
Αφαιρούμε τα ξερά, σπασμένα, καχεκτικά κλαδιά, καθώς και αυτά που ακουμπάνε ή τρίβονται. Η παρουσία πληγών εισάγει πολύ πιο εύκολα ασθένειες.
Βήμα 2: Φωτισμός
Αφαιρούμε κλάδους που κλείνουν το κέντρο ή σκιάζουν μόνιμα παραγωγικές ζώνες.
Βήμα 3: Αφαίρεση λαίμαργων και παραφυάδων
Οι παραφυάδες στον κορμό και η έντονα όρθια λαίμαργη βλάστηση, τραβάνε ενέργεια και πυκνώνουν την κόμη. Συχνά βγαίνουν με ένα καλοκαιρινό πέρασμα, μετά το βασικό χειμερινό κλάδεμα.
Βήμα 4: Ρύθμιση ύψους
Πολλά μικρά “κεφαλώματα” (heading cuts) μπορεί να προκαλέσουν περισσότερη όρθια βλάστηση. Συνήθως προτιμούμε λίγες, σωστά τοποθετημένες τομές που κρατούν το σχήμα λειτουργικό.
Βήμα 5: Μεγάλοι κλάδοι
Σε χοντρά κλαδιά εφαρμόζουμε τεχνική πολλαπλών τομών, για να μην ξεφλουδίσει ο φλοιός, ενώ πάντα κόβουμε σε σωστό σημείο, χωρίς να σκίζουμε τον κορμό.
Παραδοσιακός ελαιώνας (μεγάλα δέντρα)
Στόχος: Αραίωμα και άνοιγμα — όχι δραστική μείωση όγκου κάθε χρονιά. Κρατάμε λειτουργικά μονοπάτια μέσα στον ελαιώνα, για πρόσβαση και συλλογή.
Εντατικός, νεότερα σχήματα
Στόχος: Σταθερό ύψος, ομοιομορφία, εύκολη συγκομιδή. Μικρές επεμβάσεις συχνότερα, αντί για βαρύ κλάδεμα αραιά.
Παραμελημένα δέντρα
Δεν τα πραγματοποιούμε όλα σε μία χρονιά. Κάνουμε ανανέωση σε στάδια 2 ή 3 περιόδων, ώστε να ισορροπήσει το δέντρο.
1) Διαχείριση κλαδιών:
Τα μαζεύουμε και τα θρυμματίζουμε, όπου είναι εφικτό.
Αν υπάρχουν ύποπτα/άρρωστα τμήματα, τα απομακρύνουμε με προσοχή (υγιεινή του ελαιώνα).
2) Προστασία πληγών, όπου είναι απαραίτητο:
Σε μεγάλες τομές, κάποιες πρακτικές περιλαμβάνουν επάλειψη προστασίας ή πάστες πληγών και προληπτικά μέτρα, ειδικά όταν υπάρχει κίνδυνος μολύνσεων. Συζητούμε με γεωπόνο για το τι ταιριάζει στην περιοχή και στο ιστορικό του ελαιώνα.
3) Παρακολούθηση αντίδρασης του δέντρου:
Τις επόμενες εβδομάδες βλέπουμε αν το δέντρο πετά υπερβολικά λαίμαργα (ίσως θέλει καθάρισμα αργότερα) και αν υπάρχουν σημάδια στρες ή ξήρανσης σε σημεία τομών.
4) Σύνολο σχεδίου καλλιέργειας:
Το κλάδεμα, ο σωστός φωτισμός και η θρέψη και άρδευση του εδάφους, δουλεύουν μαζί. Το κλάδεμα μόνο του δεν είναι αρκετό για τον ελαιώνα, αλλά είναι ο πιο άμεσος μοχλός για τη βελτίωση της κόμης και της παραγωγής.
1. Κλάδεμα πριν από παγετό σε ευαίσθητες περιοχές.
2. Υπερβολικό “ξεγύμνωμα” της κόμης.
3. Πολλά μικρά “κεφαλώματα” που σπρώχνουν το δέντρο σε κάθετη βλάστηση.
4. Κοπή χωρίς σχέδιο φωτισμού, με το κέντρο να μένει σκοτεινό.
5. Βρόμικα εργαλεία από δέντρο σε δέντρο.
6. Έντονο κλάδεμα σε παραμελημένα δέντρα, που τους προκαλεί σοκ.
7. Λάθος τεχνικές τομής που αφήνουν σκισίματα σε χοντρά κλαδιά.
