Η Γενική Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής της Περιφέρειας Θεσσαλίας, σε συνεργασία με τον καθηγητή Δενδροκομίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Γιώργο Νάνο, παρουσιάζει βασικές οδηγίες για την ορθή διαχείριση και προστασία της καστανιάς. Στόχος είναι η αντιμετώπιση των σημαντικότερων προβλημάτων που απειλούν σήμερα την καλλιέργεια, αλλά και η διατήρηση της παραγωγικότητας των καστανεώνων στις ορεινές και ημιορεινές περιοχές της Θεσσαλίας. Η καστανιά αποτελεί σημαντική καλλιέργεια για περιοχές όπως το Πήλιο και ο Κίσσαβος, προσφέροντας τα προηγούμενα χρόνια σημαντικό εισόδημα στις τοπικές κοινωνίες. Ωστόσο, η καλλιέργεια αντιμετωπίζει πολλαπλές πιέσεις, όπως η μελάνωση από φυτόφθορα, η ενδόθεια, τα έντομα που προσβάλλουν τους καρπούς, η σφήκα της καστανιάς, η φαιά σήψη, αλλά και οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
Η αύξηση των θερμοκρασιών και η μείωση των βροχοπτώσεων, ιδιαίτερα τον Αύγουστο και το Σεπτέμβριο, επιβαρύνουν σημαντικά τα δέντρα. Η περίοδος αυτή είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη των καρπών και η έλλειψη νερού οδηγεί σε μικρότερα, λιγότερο εμπορεύσιμα κάστανα. Παράλληλα, η έντονη καταπόνηση καθιστά τα δέντρα περισσότερο ευάλωτα σε ασθένειες και εχθρούς. Η άρδευση, η σωστή θρέψη και το ισορροπημένο κλάδεμα αποτελούν βασικά εργαλεία προσαρμογής. Εξετάζεται, επίσης, η αξιοποίηση μυκόριζων και η χρήση πυριτίου, πρακτικές που ίσως ενισχύουν την ανθεκτικότητα των δέντρων.
Η μελάνωση, που έχει σύνδεση με τη φυτόφθορα, προσβάλλει κυρίως καταπονημένα δέντρα, ευνοούμενη από την παραμονή νερού στο λαιμό και τη βάση του κορμού. Ο περιορισμός της απαιτεί καλή αποστράγγιση, αποφυγή διαβροχής του κορμού και περιορισμό της αναμόχλευσης του εδάφους. Οι προτεινόμενες πρακτικές περιλαμβάνουν τις εφαρμογές φωσφονικών και η προστασία του κορμού με κατάλληλα χαλκούχα σκευάσματα, σύμφωνα πάντα με τις εγκεκριμένες χρήσεις. Η ενδόθεια προκαλεί νέκρωση τμημάτων της κόμης και μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στην απώλεια ολόκληρων δέντρων. Η αποφυγή τραυματισμών του φλοιού είναι ιδιαίτερα σημαντική. Το κλάδεμα πρέπει να γίνεται με ξηρό καιρό, ενώ οι πληγές χρήζουν άμεσης προστασίας. Στην περίπτωση περιορισμένων προσβολών, μπορούμε να αφαιρούμε τους αλλοιωμένους ιστούς μέχρι το υγιές ξύλο και να εφαρμόζουμε εγκεκριμένο προστατευτικό πληγών.
Σημαντικές ζημιές προκαλούν και τα έντομα που προσβάλλουν τους καρπούς. Για την καλύτερη αντιμετώπισή τους προτείνεται η χρήση φερομονικών παγίδων, για μεγαλύτερη ακρίβεια των επεμβάσεων. Επιπλέον, μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα λεπιδόπτερα με βιολογικά σκευάσματα, ενώ ο βαλάνινος απαιτεί διαφορετική στρατηγική προστασίας. Ιδιαίτερη σημασία έχει η σφήκα της καστανιάς, Dryocosmus kuriphilus, η οποία προσβάλλει οφθαλμούς, φύλλα και νεαρούς βλαστούς, προκαλώντας χαρακτηριστικές κηκίδες, εξασθενίζοντας τα δέντρα και περιορίζοντας σημαντικά την παραγωγή.
Η αποτελεσματικότερη βιολογική αντιμετώπιση έχει ως βάση της στο παρασιτοειδές Torymus sinensis. Για τη διατήρηση και ενίσχυση του πληθυσμού του, συνιστάται η αποφυγή των χημικών εντομοκτόνων μέχρι τα τέλη Ιουνίου και η προσωρινή διατήρηση των υπολειμμάτων κλαδέματος και καρποφορίας σε σωρό, στην άκρη του καστανεώνα. Σε μικρά δέντρα με χαμηλές προσβολές, μπορούμε να αφαιρούμε τις κηκίδες και να τις καταστρέφουμε πριν την έξοδο των εντόμων.
Η φαιά σήψη αποτελεί πλέον έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους για την καλλιέργεια καστανιάς. Ο μύκητας Gnomoniopsis smithogilvyi μπορεί να προσβάλει διάφορα μέρη του δέντρου και να οδηγήσει σε εσωτερική σήψη των καρπών, ιδιαίτερα κοντά στη συγκομιδή. Οι καιρικές συνθήκες κατά την ανθοφορία επηρεάζουν σημαντικά την ένταση των προσβολών. Η αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων φυτοπροστατευτικών λύσεων δεν είναι σταθερή σε όλες τις συνθήκες, γεγονός που καθιστά αναγκαία την προσεκτική παρακολούθηση της καλλιέργειας και την εφαρμογή μόνο εγκεκριμένων σκευασμάτων και οδηγιών.
Η επαρκής και σωστά κατανεμημένη άρδευση είναι καθοριστική για το μέγεθος και την εμπορική αξία των καρπών. Ιδιαίτερη ανάγκη υπάρχει από την άνθηση έως τα τέλη Ιουνίου και, κυρίως, από τις αρχές Αυγούστου μέχρι τη συγκομιδή. Η υγρασία του εδάφους πρέπει να παραμένει όσο γίνεται σταθερή, ενώ το νερό δεν πρέπει να αγγίζει τον κορμό. Η λίπανση πρέπει να βασίζεται στις πραγματικές ανάγκες της καλλιέργειας και στα χαρακτηριστικά του εδάφους. Σε εντατικούς, αρδευόμενους καστανεώνες, έχουν δοκιμαστεί συγκεκριμένα επίπεδα αζώτου και καλίου, καθώς και εφαρμογές βορίου. Ωστόσο, πρέπει να προσαρμόζουμε τις ποσότητες και τον τρόπο εφαρμογής στις τοπικές συνθήκες και τις αναλύσεις εδάφους και φυτικών ιστών. Το κλάδεμα βελτιώνει το φωτισμό και τον αερισμό της κόμης και διευκολύνει την εφαρμογή φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Δεν πρέπει, όμως, να είναι υπερβολικό, καθώς μπορεί να αυξήσει την καταπόνηση από υψηλές θερμοκρασίες και να δημιουργήσει πληγές που αποτελούν πύλες εισόδου παθογόνων.
Η καστανιά διαθέτει σχετικά επιφανειακό ριζικό σύστημα. Για τον λόγο αυτόν πρέπει να αποφεύγουμε τη βαθιά κατεργασία του εδάφους. Η σωστή διαχείριση των φυτικών υπολειμμάτων, μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της υγρασίας, στη μείωση της διάβρωσης και στον εμπλουτισμό του εδάφους με οργανική ουσία. Η φύτευση νέων δέντρων απαιτεί έλεγχο του πολλαπλασιαστικού υλικού για συμπτώματα ενδόθειας ή προσβολές από τη σφήκα. Πρέπει να τοποθετούμε τα φυτά στο ίδιο βάθος με εκείνο του φυτωρίου και να τα ποτίζουμε αμέσως. Η διαμόρφωση της κόμης από τα πρώτα χρόνια, η σωστή άρδευση και η ισορροπημένη λίπανση, συμβάλλουν στη δημιουργία υγιών και ανθεκτικών δέντρων.
Η σύγχρονη διαχείριση της καστανιάς απαιτεί συνδυασμό προληπτικών μέτρων, σωστής θρέψης, ορθολογικής άρδευσης, κατάλληλου κλαδέματος και βιολογικής προστασίας. Ιδιαίτερα στην εποχή της κλιματικής κρίσης και της φαιάς σήψης, η έγκαιρη παρακολούθηση των καστανεώνων και η εφαρμογή ολοκληρωμένης διαχείρισης αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη διατήρηση της παραγωγής και του εισοδήματος των παραγωγών της Θεσσαλίας.
