Η ευρωπαϊκή αγορά λιπασμάτων άρχισε το 2026 με μια σημαντική μεταβολή, καθώς οι εισαγωγές αζωτούχων λιπασμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Ιανουάριο, είχαν μείωση περισσότερο από 80% σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του 2025. Ενώ τον Ιανουάριο του προηγούμενου έτους, οι εισαγωγές ξεπερνούσαν τους έναν εκατομμύριο τόνους, το φετινό Ιανουάριο έφτασαν σε μόλις περίπου 190.000. Η εξέλιξη συμπίπτει με την πλήρη εφαρμογή, από 1 Ιανουαρίου 2026, του τελικού καθεστώτος του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), που επιβάλλει κόστος άνθρακα και στα εισαγόμενα λιπάσματα.
Τα αζωτούχα λιπάσματα αντιστοιχούν σχεδόν στο 50% της συνολικής κατανάλωσης λιπασμάτων στην ΕΕ, μεγάλο μέρος της οποίας το καλύπτουν τρίτες χώρες. Η απότομη μείωση των εισαγωγών περιορίζει τη διαθεσιμότητα και ενισχύει τις ανοδικές πιέσεις στις τιμές, σε μια περίοδο που οι παραγωγοί λαμβάνουν κρίσιμες αποφάσεις για τη λίπανση των καλλιεργειών τους.
Το λίπασμα αποτελεί βασικό συντελεστή παραγωγής για τον αγρότη. Η άνοδος στο κόστος ή η μείωση της διαθεσιμότητας, οδηγούν σε περιορισμό στις δόσεις εφαρμογής, γεγονός που προκαλεί χαμηλότερες αποδόσεις και τελικά χαμηλότερη παραγωγή. Το πρόσθετο κόστος από το CBAM μπαίνει στην αλυσίδα: εισαγωγείς και διανομείς το μετακυλίουν στις τιμές, ενώ οι αγροτικές τιμές δεν προσαρμόζονται με τον ίδιο ρυθμό, συμπιέζοντας το καθαρό εισόδημα των παραγωγών.
Στην Ελλάδα, όπου η γεωργία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα αζωτούχα λιπάσματα, το νέο καθεστώς φέρνει και διοικητικές υποχρεώσεις. Η ΑΑΔΕ έχει θέσει ως προθεσμία την 31η Μαρτίου για την ολοκλήρωση της διαδικασίας αδειοδότησης εισαγωγών στο πλαίσιο του CBAM, αυξάνοντας το βάρος συμμόρφωσης για τις επιχειρήσεις.
Η εξέλιξη επαναφέρει τη συζήτηση για κρατικές παρεμβάσεις, όπως εκείνες που είχαν εφαρμογή μετά την ενεργειακή κρίση του πολέμου στην Ουκρανία, όταν υπήρξαν μέτρα στήριξης για την αντιστάθμιση του κόστους λιπασμάτων. Με τις εισαγωγές χαμηλότερες και την αγορά υπό πίεση, εξετάζεται η ανάγκη αντίστοιχων εργαλείων, ώστε να μην πέσει το σύνολο της επιβάρυνσης στον πρωτογενή τομέα. Η μείωση της λίπανσης λόγω κόστους μπορεί να περιορίσει την παραγωγή σε ευρωπαϊκή κλίμακα, επηρεάζοντας την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας και τη σταθερότητα της προσφοράς τροφίμων, σε μια περίοδο μετάβασης σε χαμηλότερες εκπομπές άνθρακα.
