Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για το περιβάλλον και το κλίμα εστιάζει στη γεωργική παραγωγή, την εξοικονόμηση φυσικών πόρων και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των εκμεταλλεύσεων απέναντι στην κλιματική αλλαγή. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε επιχορηγήσεις για 135 έργα στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE, με τη συνολική αξία των επενδύσεων να φτάνει τα 579 εκατ. € και τη συνεισφορά της ΕΕ να υπερβαίνει τα 390 εκατ. €.
Τα έργα καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών, από την παραγωγή εναλλακτικών λιπασμάτων και την αντιμετώπιση της γεωργικής ρύπανσης των υδάτων, έως την ανάπτυξη ηλεκτρικών γεωργικών μηχανημάτων, τη δημιουργία νέων ασφαλιστικών εργαλείων και τη μετατροπή των αγροτικών υπολειμμάτων σε χρήσιμα προϊόντα. Στόχος είναι ο περιορισμός του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της γεωργίας, χωρίς παραμερισμό των αναγκών παραγωγικότητας και οικονομικής βιωσιμότητας των αγροτικών εκμεταλλεύσεων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον πρωτογενή τομέα παρουσιάζει το έργο LIFE STRUVITE, στο οποίο συμμετέχουν έξι εταίροι από την Ιταλία, την Κροατία και την Ολλανδία. Αντικείμενό του είναι η παραγωγή και αξιολόγηση λιπασμάτων από υπολείμματα και υγρά απόβλητα, με τη χρήση ζεόλιθου εμπλουτισμένου με άζωτο και υλικών με βάση το στρουβίτη. Σύμφωνα με την Κομισιόν, τα νέα προϊόντα θα μπορούσαν να μειώσουν τη χρήση χημικών λιπασμάτων κατά 48% ή ακόμη και να τα αντικαταστήσουν πλήρως, στα αγροτεμάχια όπου θα γίνουν οι δοκιμές. Παράλληλα, η τεχνολογία αναμένει να περιορίσει έως και κατά 40% τις εκπομπές αμμωνίας από τα γεωργικά εδάφη.
Στο ίδιο πεδίο, το LIFE RENU-AGRI επιχειρεί να αντιμετωπίσει τη ρύπανση από νιτρικά και φωσφορικά άλατα στις λεκάνες απορροής των ποταμών Yser, Scheldt και Meuse στο Βέλγιο. Οι δέκα εταίροι του έργου θα συνεργαστούν απευθείας με τους αγρότες, εφαρμόζοντας στοχευμένα μέτρα για τη μείωση των νιτρικών στο έδαφος κατά 25.545kg έως το 2031 και της ρύπανσης των επιφανειακών υδάτων από νιτρικά κατά 58.282kg έως το 2036.
Παράλληλα, το LIFE4FARMS, με τη συμμετοχή εταίρων από τις Τσεχία, Πορτογαλία, Δανία και Ιταλία, θα δοκιμάσει το σύστημα Wet4Agro για την επεξεργασία κτηνοτροφικών λυμάτων. Η μέθοδος αξιοποιεί ελαφρόπετρα, κεραμικά θραύσματα και υγροτοπικά οικοσυστήματα, ώστε να απομακρύνει θρεπτικά συστατικά και κατάλοιπα κτηνιατρικών φαρμάκων. Με την υποστήριξη έξυπνων αισθητήρων και τεχνητής νοημοσύνης, επιδιώκει τη μείωση της ρύπανσης από άζωτο κατά 70% και της φαρμακευτικής επιβάρυνσης κατά 80%.
Στα θερμοκήπια, το LIFE BIOWET θα δοκιμάσει στην Ισπανία, την Ιταλία και την Ολλανδία, ένα σύστημα βιοαντιδραστήρων με ξυλοτεμαχίδια και υγροτόπους, που στοχεύει στην απομάκρυνση άνω του 80% των νιτρικών και έως του 70% των φωσφορικών από τα νερά απορροής. Οι δοκιμές θα γίνουν σε δύο αγροκτήματα στη νοτιοανατολική Ισπανία, με προοπτική εφαρμογής σε 200.000 εκτάρια θερμοκηπιακών καλλιεργειών.
Η προσαρμογή των εκμεταλλεύσεων στα νέα κλιματικά δεδομένα αποτελεί το δεύτερο βασικό άξονα των χρηματοδοτούμενων δράσεων. Το LIFE RuralPower, με εταίρους από Ισπανία και Ιταλία, θα εξετάσει τη συνδυασμένη παραγωγή αμυγδάλων και ηλιακής ηλεκτρικής ενέργειας σε μεσογειακές ξηρικές περιοχές. Το έργο συνδυάζει αγροφωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις με πρακτικές αναγέννησης του εδάφους, επιδιώκοντας καλύτερη συγκράτηση νερού, προστασία της εδαφικής υγείας και διαφοροποίηση του αγροτικού εισοδήματος. Η προσέγγιση επιχειρεί να συνδέσει την αγροτική παραγωγή με την παραγωγή ενέργειας, αξιοποιώντας την ίδια έκταση για περισσότερες από μία οικονομικές δραστηριότητες.
Στην Ιταλία, το LIFE BeAdapt, υπό την καθοδήγηση του Πανεπιστημίου της Φλωρεντίας, θα αναπτύξει ένα νέο μοντέλο γεωργικής ασφάλισης για την αντιμετώπιση της ξηρασίας, των πλημμυρών και άλλων ακραίων καιρικών φαινομένων. Στο έργο συμμετέχουν ερευνητές, πάροχοι τεχνολογίας, ασφαλιστικές εταιρείες, αγροτικές οργανώσεις και γεωργικές επιχειρήσεις. Η αξιοποίηση δορυφορικών δεδομένων, τεχνολογιών παρακολούθησης στο πεδίο και αυτοματοποιημένων συστημάτων αποζημίωσης, αποσκοπεί στην ευκολότερη πρόσβαση των αγροτών στην ασφάλιση, αλλά και στην ενθάρρυνση πρακτικών που ενισχύουν την κλιματική ανθεκτικότητα.
Στη Γερμανία, το LIFE KeepWater4Later θα εφαρμόσει μέτρα συγκράτησης νερού στην περιοχή Altmühlfranken της Βαυαρίας. Με την αποκατάσταση και επαναχρησιμοποίηση λιμνών, δεξαμενών και τάφρων, σε συνεργασία με αγροτικές οργανώσεις, δήμους και ερευνητικούς φορείς, επιδιώκει την καλύτερη διαχείριση των υδάτων σε περιοχές που αντιμετωπίζουν τόσο πλημμύρες όσο και ξηρασία.
Την ίδια στιγμή, το ιρλανδικό LIFE RBPS_NETforNature θα δημιουργήσει ευρωπαϊκό δίκτυο υποστήριξης για την εφαρμογή συστημάτων πληρωμών βάσει αποτελεσμάτων. Μέσω αυτών, οι αγρότες θα επιβραβεύονται για μετρήσιμες βελτιώσεις στη βιοποικιλότητα, στην ποιότητα του νερού και στην αποθήκευση άνθρακα στο έδαφος.
Η μείωση των εκπομπών από τις γεωργικές εργασίες αποτελεί αντικείμενο του ιταλικού έργου LIFE X-TRON, το οποίο προβλέπει την ανάπτυξη τριών αυτόνομων ηλεκτρικών ελκυστήρων για οπωρώνες και αμπελώνες. Τρεις ιταλικές εταιρείες θα σχεδιάσουν και θα κατασκευάσουν τα μηχανήματα, τα οποία θα μπουν σε δοκιμή από αγρότες επί 18 μήνες, σε εργασίες ψεκασμού, χορτοκοπής, ελέγχου ζιζανίων και κλαδέματος. Σύμφωνα με την εκτίμηση της Επιτροπής, κάθε ελκυστήρας θα μπορούσε να αποτρέπει εκπομπές 0,5 τόνων διοξειδίου του άνθρακα από τη χρήση πετρελαίου ανά εκτάριο καλλιεργούμενης έκτασης, περιορίζοντας παράλληλα τις εκπομπές μονοξειδίου του άνθρακα, οξειδίων του αζώτου, υδρογονανθράκων και αιωρούμενων σωματιδίων.
Στη νότια Ισπανία, το LIFE Carbon-4-LIFE θα μετατρέπει υπολείμματα κλαδέματος ελαιόδεντρων και άλλα οργανικά απόβλητα σε αέριο, βελτιωτικά εδάφους και εναλλακτικά προϊόντα αντί της τύρφης. Στις εγκαταστάσεις της BIOCAM στη Σεβίλλη προβλέπεται ετήσια επεξεργασία 9.000 τόνων ξυλώδους βιομάζας και 15.000 τόνων ζυμώσιμων αποβλήτων. Η αναμενόμενη δέσμευση άνθρακα αντιστοιχεί σε 3.443 τόνους διοξειδίου του άνθρακα ετησίως.
Στο LIFE CHESTNUTRAP, η αναγεννητική διαχείριση θα δοκιμαστεί σε 104 εκτάρια καστανεώνων στην Ισπανία και την Πορτογαλία, με στόχο την αποκατάσταση του εδάφους, την αξιοποίηση γεωργικών υπολειμμάτων, τη μείωση του κινδύνου πυρκαγιών και τη βελτίωση της παραγωγικότητας περιοχών που επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή, τα παράσιτα και την εγκατάλειψη της γης. Το έργο φιλοδοξεί να αποθηκεύσει ποσότητα άνθρακα ισοδύναμη με 2.250 τόνους CO₂ σε πέντε χρόνια και να υποστηρίξει τη δημιουργία περισσότερων από 800 επαληθευμένων πιστωτικών μονάδων άνθρακα για μικρούς παραγωγούς.
Στη Φινλανδία, το LIFE VOLARE TURNKEY σχεδιάζει την ανάπτυξη τεσσάρων βιομηχανικών εγκαταστάσεων έως το 2034, για την παραγωγή πρωτεϊνών, ελαίων και λιπασμάτων με τη χρήση της μαύρης στρατιωτικής μύγας. Τα έντομα θα εκτρέφονται με βιοαπόβλητα γεωργικής και δασικής προέλευσης, κατάλοιπα καλλιέργειας μανιταριών και παραπροϊόντα παραγωγής χαρτοπολτού. Οι εγκαταστάσεις θα μπορούν να επεξεργάζονται συνολικά ένα εκατομμύριο τόνους αποβλήτων ετησίως. Η πρωτοβουλία εκτιμάται ότι θα αποτρέπει εκπομπές ισοδύναμες με 1,7 εκατ. τόνους CO₂, θα περιορίζει τη ζήτηση γης για συμβατικές πρωτεΐνες και φυτικά έλαια και θα δημιουργήσει περισσότερες από 270 εξειδικευμένες θέσεις εργασίας σε αγροτικές περιοχές. Επίσης, το φινλανδικό LIFE CCC-BUILD θα διερευνήσει τη μετατροπή γεωργικών και δασικών υπολειμμάτων σε δομικά υλικά που αποθηκεύουν άνθρακα.
Η περιβαλλοντική διάσταση των χρηματοδοτήσεων προβλέπει επίσης την αποκατάσταση οικοτόπων και την προστασία απειλούμενων ειδών. Στη Γαλλία, το LIFE Palustris θα επιχειρήσει την αποκατάσταση περισσότερων από 7.000 εκταρίων παράκτιων υγροτόπων, συμπεριλαμβανομένων αλμυρών λιβαδιών, λιμνοθαλασσών και ελών, επιδιώκοντας να συνδυάσει την προστασία της βιοποικιλότητας με τη βιώσιμη γεωργία και διαχείριση της γης.
Στην Ισπανία, το LIFE Iber-RICOTÍ θα αξιοποιήσει την εκτατική βόσκηση σε 6.000 εκτάρια, σε συνδυασμό με την αποκατάσταση οικοτόπων και τη διαχείριση της βλάστησης, για την προστασία του απειλούμενου είδους πτηνού Dupont’s lark.
Από τα συνολικά 579 εκατ. € επενδύσεων, περισσότερα από 223 εκατ. € αφορούν 29 έργα για τη φύση και τη βιοποικιλότητα, με πάνω από 151 εκατ. € κοινοτικής χρηματοδότησης. Άλλα 36 έργα για την κυκλική οικονομία, την αποδοτική χρήση των πόρων και την περιβαλλοντική ποιότητα συγκεντρώνουν σχεδόν 163 εκατ. €, συμπεριλαμβανομένων περίπου 91 εκατ. € από την ΕΕ. Για 26 έργα προσαρμογής και μετριασμού της κλιματικής αλλαγής προβλέπονται περισσότερα από 102 εκατ. €, εκ των οποίων πάνω από 61 εκατ. € από ευρωπαϊκούς πόρους. Τα υπόλοιπα 44 έργα αφορούν τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας, με επενδύσεις άνω των 91 εκατ. € και κοινοτική συμμετοχή σχεδόν 87 εκατ. €.
Οι προτάσεις επιλέχθηκαν από ένα πλήθος 1.095 αιτήσεων, αριθμό-ρεκόρ, που υποβλήθηκαν στις προσκλήσεις του LIFE για το 2025, ενώ η συνεισφορά της ΕΕ ανέβηκε κατά 9% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Όπως δήλωσε ο επίτροπος για το Κλίμα, τη Μηδενική Καθαρή Εκπομπή και την Καθαρή Ανάπτυξη, Wopke Hoekstra, οι πρωτοβουλίες μετατρέπουν τους κλιματικούς στόχους σε πρακτικές λύσεις, από την απομάκρυνση άνθρακα και την αντιπλημμυρική προστασία έως την αποκατάσταση περιοχών μετά από πυρκαγιές και την ανάπτυξη υλικών που αποθηκεύουν άνθρακα. Η επίτροπος Περιβάλλοντος, Ανθεκτικότητας των Υδάτων και Ανταγωνιστικής Κυκλικής Οικονομίας, Jessika Roswall, υπογράμμισε από πλευράς της, τη σημασία τους για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, της απώλειας βιοποικιλότητας και της μη βιώσιμης χρήσης των πόρων.
Σημειωτέον ότι το πρόγραμμα LIFE έχει υποστηρίξει περισσότερα από 6.700 έργα σε διάστημα 34 ετών και διαθέτει προϋπολογισμό 5,43 δισ. € για την περίοδο 2021-2027. Τη διαχείριση των επιχορηγήσεων έχει αναλάβει ο Ευρωπαϊκός Εκτελεστικός Οργανισμός για το Κλίμα, τις Υποδομές και το Περιβάλλον (CINEA).
