Έκθεση αξιολόγησης για την πορεία εφαρμογής της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ) 2023-2027, δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ), μέσω του Τμήματος «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον».
Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, είναι ένα από τα γνωμοδοτικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι εκθέσεις της έχουν αποκλειστικά συμβουλευτικό χαρακτήρα προς τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ, ενώ εκτός από τον πρωτογενή τομέα, λειτουργούν αντίστοιχα τμήματα και για τους άλλους τομείς πολιτικής που χαράσσει η Ένωση.
Όπως υπογραμμίζει η έκθεση αξιολόγησης, η μελέτη εξετάζει τους στόχους που αφορούν το δίκαιο γεωργικό εισόδημα, τη βελτίωση της θέσης των γεωργών στην αξιακή αλυσίδα, την ανανέωση των γενεών, την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών και την ενίσχυση της γνώσης και της καινοτομίας μέσω της κατάρτισης. Η έκθεση καταλήγει ότι η ΚΓΠ εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εργαλείο στήριξης των γεωργικών εισοδημάτων, ιδιαίτερα απέναντι στην αστάθεια της αγοράς, τους κλιματικούς κινδύνους και τις γεωπολιτικές κρίσεις.
Οι άμεσες ενισχύσεις λειτουργούν ως αναγκαίο «δίχτυ ασφαλείας», ειδικά για μικρές εκμεταλλεύσεις και ευάλωτους τομείς όπως η κτηνοτροφία και η γαλακτοκομία. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαρθρωτικές ανισότητες, καθώς οι στρεμματικές ενισχύσεις ευνοούν κυρίως τις μεγαλύτερες γεωργικές εκμεταλλεύσεις, ενώ οι μικρότερες και οι περιφερειακές μονάδες λαμβάνουν περιορισμένη στήριξη.
Παράλληλα, η θέση των γεωργών στην αλυσίδα τροφίμων εμφανίζει μόνο περιορισμένη βελτίωση. Οι παραγωγοί εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ανισορροπίες απέναντι στους μεγάλους εμπόρους λιανικής και τους μεταποιητές, παρά τα θετικά αποτελέσματα μερικών τομεακών προγραμμάτων. Η έκθεση αναδεικνύει επίσης σοβαρές κοινωνικές πιέσεις, όπως η αστάθεια των τιμών, η γραφειοκρατία της ΚΓΠ, οι πολλές ώρες εργασίας και η επιβάρυνση της ψυχικής υγείας των γεωργών.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ζήτημα της ανανέωσης των γενεών, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμη αδυναμία της ΚΓΠ. Η δυσκολία πρόσβασης στη γη, οι περιορισμοί στη χρηματοδότηση και τα ασταθή εισοδήματα λειτουργούν αποτρεπτικά για τους νέους γεωργούς. Παράλληλα, επισημαίνεται η ανάγκη ενίσχυσης του ρόλου των γυναικών στη γεωργία, καθώς η συμβολή τους παραμένει συχνά υποεκπροσωπούμενη και ανεπαρκώς αναγνωρισμένη.
Η έκθεση αναφέρει επίσης την κοινωνική αιρεσιμότητα, η οποία μπήκε πρόσφατα στην ΚΓΠ με στόχο τη σύνδεση των ενισχύσεων με την τήρηση βασικών εργασιακών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Παρότι αξιολογείται ως θετική πρωτοβουλία, ο αντίκτυπός της παραμένει μέχρι στιγμής ελλιπής, λόγω ανεπαρκούς εφαρμογής, υψηλής γραφειοκρατίας και ελλιπούς κάλυψης ευάλωτων ομάδων εργαζομένων, όπως οι εποχικοί και οι διακινούμενοι εργαζόμενοι. Παράλληλα, κοινωνικές και συνδικαλιστικές οργανώσεις ζητούν ενίσχυση του μηχανισμού και καλύτερο συντονισμό με τις εθνικές επιθεωρήσεις εργασίας.
Στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης, το πρόγραμμα LEADER έχει θετική αξιολόγηση ως προς τη στήριξη της τοπικής οικονομίας και της κοινωνικής συμμετοχής, όμως ο αντίκτυπός του στην απασχόληση και στη μείωση της φτώχειας παραμένει χαμηλός. Αντίστοιχα, τα εργαλεία κατάρτισης και καινοτομίας (AKIS) θεωρούνται σημαντικά, αλλά η αποτελεσματικότητά τους μειώνεται λόγω διοικητικών δυσκολιών και περιορισμένης πρόσβασης των μικρών εκμεταλλεύσεων.
Συνολικά, η έκθεση της ΕΟΚΕ καταδεικνύει ότι το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας δεν εξαρτάται μόνο από το ύψος των οικονομικών ενισχύσεων, αλλά και από την ικανότητα ανταπόκρισης της ΚΓΠ στις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων της υπαίθρου. Η διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης και εργασίας, η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, η προσέλκυση νέων ανθρώπων στον πρωτογενή τομέα και η στήριξη των μικρών και μεσαίων εκμεταλλεύσεων, αποτελούν κρίσιμες προκλήσεις για την επόμενη περίοδο.
