Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε κανόνες για τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές, τις λεγόμενες NGT, επιδιώκοντας να δώσει ώθηση στην καινοτομία της βιώσιμης γεωργίας και να διευκολύνει την πρόσβαση των αγροτών σε καλλιέργειες περισσότερο ανθεκτικές στην κλιματική κρίση, στις ασθένειες και στους επιβλαβείς οργανισμούς. Οι νέες ρυθμίσεις, που είχαν συμφωνήσει προσωρινά το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, το Δεκέμβριο του 2025, εισάγουν μια διαφορετική φιλοσοφία στη ρύθμιση των φυτών που προκύπτουν από γονιδιωματικές τεχνικές. Το βάρος δεν πάει πλέον μόνο στον τρόπο δημιουργίας του φυτού, αλλά κυρίως στο τελικό γενετικό του αποτέλεσμα.
Η πρώτη, NGT-1, αφορά φυτά με περιορισμένες γενετικές αλλαγές, οι οποίες θα μπορούσαν να έχουν προκύψει και μέσω συμβατικής βελτίωσης. Σε περίπτωση επαλήθευσής τους ότι πληρούν τα σχετικά κριτήρια, θα αντιμετωπίζονται όπως τα συμβατικά φυτά. Ωστόσο, μετά από αίτημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, φυτά κατασκευασμένα για αντοχή στα ζιζανιοκτόνα ή για παραγωγή εντομοκτόνων ουσιών, δεν θα μπορούν να μπουν στην κατηγορία NGT-1.
Η δεύτερη κατηγορία, NGT-2, αφορά φυτά με πιο σύνθετες ή εκτενείς γενετικές τροποποιήσεις. Αυτά θα συνεχίσουν να έχουν κάλυψη από τους υφιστάμενους αυστηρούς κανόνες για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς, με υποχρεωτική αξιολόγηση κινδύνου και έγκριση πριν την κυκλοφορία τους στην αγορά της ΕΕ.
Οι κανόνες θα ισχύουν τόσο για φυτά παραγόμενα στην Ευρώπη όσο και για εισαγόμενα προϊόντα. Ήδη εκτός ΕΕ κυκλοφορούν ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο ανάπτυξης, προϊόντα όπως σιτάρι χαμηλής περιεκτικότητας σε γλουτένη, πατάτες ανθεκτικές σε παθογόνα και καλαμπόκι ανθεκτικό στην ξηρασία.
Ιδιαίτερη σημασία δίνουν οι κανόνες στην ιχνηλασιμότητα και στην ενημέρωση των παραγωγών. Για τα φυτά NGT-2 θα παραμείνουν υποχρεωτικές η πλήρης ιχνηλασιμότητα και η επισήμανση, ενώ τα κράτη μέλη θα μπορούν να περιορίζουν ή να απαγορεύουν την καλλιέργειά τους. Για τα NGT-1, οι κανόνες προβλέπουν μια δημόσια βάση δεδομένων της ΕΕ, καθώς και ειδική ένδειξη στους σάκους σπόρων και στο πολλαπλασιαστικό υλικό, ώστε οι γεωργοί να γνωρίζουν τι επιλέγουν.
Στη βιολογική παραγωγή, οι NGT δεν θα επιτρέπονται. Ωστόσο, η τεχνικά αναπόφευκτη παρουσία φυτών NGT-1 δεν θα θεωρείται αυτομάτως μη συμμόρφωση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αξιολογήσει αν το νέο πλαίσιο προκαλεί πρόσθετες διοικητικές, οικονομικές ή πρακτικές επιβαρύνσεις για το βιολογικό τομέα.
Κρίσιμο πεδίο παραμένουν και τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Οι NGT θα μπορούν να έχουν κατοχύρωση, με εξαίρεση χαρακτηριστικά ή αλληλουχίες που υπάρχουν στη φύση ή προκύπτουν με βιολογικά μέσα. Παράλληλα, οι νέοι κανόνες εισάγουν διασφαλίσεις για την αποφυγή συγκέντρωσης της αγοράς και τη διατήρηση πρόσβασης των αγροτών σε οικονομικά προσιτούς σπόρους, μαζί με το δικαίωμα αποθήκευσης και επαναφύτευσης.
Η εισηγήτρια Jessica Polfjärd χαρακτήρισε την απόφαση «ιστορική νίκη» για τους αγρότες της Ευρώπης, υπογραμμίζοντας ότι οι νέες τεχνολογίες μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση από τα φυτοφάρμακα και να ενισχύσουν την επισιτιστική ασφάλεια. Ο κανονισμός θα μπει σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ και θα αρχίσει την εφαρμογή του δύο χρόνια αργότερα.
Πηγές:
