«Με στόχο την περαιτέρω βελτίωση της απόδοσης της ΚΑΠ µετά το 2027, η στήριξη του εισοδήματος µε βάση την έκταση θα πρέπει να στοχεύει στους αγρότες που ασκούν τη γεωργία ως κύρια δραστηριότητα».
Με αυτή την φράση η Κομισιόν για πρώτη φορά θέτει ζήτημα ξεχωριστού ύψους πριμ σε τσεκ, εξισωτική, συνδεδεμένες, γεωργοπεριβαλλοντικά και άλλα καθεστώτα, μεταξύ των επαγγελματιών αγροτών και παραγωγών που η γεωργία είναι δευτερεύουσα ενασχόληση.
Μέχρι σήμερα, οι άμεσες ενισχύσεις πληρωνόντουσαν ίσα σε όλους τους κατόχους αγροτικής γης, ενώ ο µόνος διαχωρισμός που υπήρχε ήταν στα Προγράμματα Αγροτικής Ανάπτυξης και συγκεκριμένα στα Σχέδια Βελτίωσης όπου επιτρέπονται αιτήσεις µόνο από κατ’ επάγγελμα αγρότες. Όπως φαίνεται θα πρέπει τα κράτη-µέλη να βρουν από πού θα κόψουν μερίδιο επιδοτήσεων λόγω του μικρότερου δεσμευμένου προϋπολογισμού για την ΚΑΠ, µε την Κομισιόν να απαγορεύει από την µία τον αποκλεισμό των µη κατ’ επάγγελμα αγροτών από τις άμεσες, αλλά από την άλλη, να επιτρέπει για πρώτη φορά διαφορετικό ύψος ενίσχυσης για αυτούς.
Η «φθίνουσα εισοδηματική στήριξη µε βάση την έκταση» που θα είναι η επίσημη ονομασία του τσεκ θα επιτρέπει στα κράτη-µέλη να «παίζουν» µε το ύψος της επιδότησης ανάλογα µε τα χαρακτηριστικά του δικαιούχου. Εδώ υπάρχει και o όρος η μέση επιδότηση να µην ξεφεύγει από το όριο 13 – 24 ευρώ το στρέμμα. Μέχρι σήμερα το τσεκ δινόταν µε δικαιώματα και το 2026 θα παρέχεται µεν µε δικαιώματα, αλλά για κάθε στρέμμα, η επιδότηση θα είναι ίδια για όλους, φυσικά ανά αγρονομική περιφέρεια (αροτραία, δενδρώδεις, βοσκοτόπια).
Από το 2028 λοιπόν, φεύγουμε ξανά από την ολική σύγκλιση, και το τσεκ θα είναι πολλαπλής κλίμακας. Και µε βάση τις κατευθύνσεις της Κομισιόν, στα χαμηλά της κλίμακας μοιάζει το πιο πιθανό να είναι οι ετεροεπαγγελματίες.
Δηλαδή, µία ενδεικτική κλίμακα από τα χαμηλά προς τα υψηλά της επιδότησης, ίσως είναι η εξής στη νέα ΚΑΠ:
Με αυτόν τον τρόπο το κράτος-µέλος προφανώς δεν ξεπερνά το μέσο όρο των 24 ευρώ το στρέμμα καθώς οι νέοι και οι νεοεισερχόμενοι είναι συντριπτικά πιο λίγοι από τους ετεροεπαγγελματίες.
Από εκεί και πέρα θα έχει πολύ μεγάλη σημασία και τι θα γίνει µε τον ορισμό του ενεργού αγρότη για τη νέα ΚΑΠ. Η Κομισιόν αναφέρει πως η ελάχιστη αγροτική δραστηριότητα πρέπει να αποδεικνύεται, όπως βέβαια, θεωρητικά, γίνεται και στην τρέχουσα ΚΑΠ. Δεν είναι απίθανο πάντως από τη νέα ΚΑΠ, λόγω και της σύνδεσης των επιδοτήσεων µε την ΑΑΔΕ, να υπάρξει πράγματι απαίτηση απόδειξης για ένα ελάχιστο αγροτικό εισόδημα (πέραν των επιδοτήσεων) µε τιμολόγια, ώστε να μπορέσει κάποιος να λάβει έστω και τη μικρότερη επιδότηση.
Είναι σηµαντικό εδώ να τονιστεί το ποιες επιδοτήσεις, βάσει πάντα του σχεδίου της Κομισιόν, θεωρούνται «βασισμένες στις εκτάσεις ή τα ζώα», όπου θα εφαρμοστεί η στόχευση προς τους αγρότες που είναι κατ’ επάγγελμα αγρότες.
Αυτές είναι οι εξής:
α) Φθίνουσα εισοδηματική στήριξη µε βάση την έκταση.
β) Συνδεδεμένη εισοδηματική στήριξη.
γ) Ειδική ενίσχυση για το βαμβάκι.
δ) Ενίσχυση για φυσικούς και άλλους ειδικούς ανά περιοχή περιορισμούς.
ε) Στήριξη για μειονεκτήματα που προκύπτουν από ορισμένες υποχρεωτικές απαιτήσεις.
στ) Γεωργοπεριβαλλοντικές και κλιματικές δράσεις.
ζ) Ενίσχυση για μικροκαλλιεργητές.
η) Παρεμβάσεις στα μικρά νησιά του Αιγαίου.
Στις παραγράφους 44 και 45 του Κανονισμού «για τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Ταμείου για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή, τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη, την αλιεία και τη ναυτιλία, την ευημερία και την ασφάλεια για την περίοδο 2028 – 2034 και την τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/955 και του Κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2509» αναφέρει:
Η εισοδηματική στήριξη των αγροτών θα πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί ένα ουσιαστικό πολιτικό εργαλείο για τη διασφάλιση δίκαιου εισοδήματος στους αγρότες. Συμβάλλει στην προώθηση ενός ανταγωνιστικού, ανθεκτικού και βιώσιμου γεωργικού τομέα, που επιδιώκει τα οφέλη της ποιοτικής παραγωγής και της αποδοτικής χρήσης των πόρων, γεγονός που εξασφαλίζει την ανανέωση των γενεών και, συνεπώς, τη μακροπρόθεσμη επισιτιστική ασφάλεια. Η στήριξη της ΚΑΠ θα πρέπει να επικεντρώνεται στους ενεργούς αγρότες, όπως αυτοί ορίζονται σύμφωνα µε τους κανόνες του ΠΟΕ. Με στόχο τη βελτίωση της απόδοσης της ΚΑΠ, η εισοδηματική στήριξη που βασίζεται στην έκταση θα πρέπει να κατευθύνεται σε αγρότες που ασκούν τη γεωργία ως κύρια δραστηριότητα. Η εισοδηματική στήριξη θα πρέπει να στοχεύει σε εκείνους τους αγρότες που τη χρειάζονται περισσότερο, µε ιδιαίτερη προσοχή στους αγρότες που δραστηριοποιούνται σε περιοχές µε φυσικούς περιορισμούς, στις γυναίκες, στους νέους αγρότες και στους νεοεισερχόμενους.
Ταυτόχρονα, η οικονομική ανάπτυξη της υπαίθρου, µε τη διασφάλιση βελτιώσεων στις υποδομές και τον ψηφιακό μετασχηματισμό που εξαλείφουν τις περιφερειακές ανισότητες, ενισχύει την ελκυστικότητα της υπαίθρου, την κοινωνική ένταξη και τη διεύρυνση των ευκαιριών απασχόλησης στις αγροτικές περιοχές.
Για τη διάκριση των δικαιούχων στο πλαίσιο της ΚΑΠ, τα κριτήρια που ορίζουν την έννοια της κύριας δραστηριότητας θα πρέπει να περιλαμβάνουν το μερίδιο του γεωργικού εισοδήματος στο συνολικό εισόδημά, τις εισροές εργασίας στη γεωργική εκμετάλλευση, το αντικείμενο της εταιρείας και την καταχώριση των γεωργικών δραστηριοτήτων τους σε εθνικά ή περιφερειακά μητρώα. Τα κράτη µέλη θα πρέπει επίσης να μπορούν να χρησιμοποιούν αρνητικούς καταλόγους για τον εντοπισμό των αιτούντων που δεν πληρούν τον ορισμό του «αγρότη».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει τη στρατηγική της για την ανανέωση των γενεών στη γεωργία στις 21 Οκτωβρίου, σύμφωνα µε την ημερήσια διάταξη του Σώματος των Επιτρόπων, η οποία υπόκειται σε αλλαγές μέχρι την έγκρισή της. Η ανακοίνωση, µη δεσμευτικού χαρακτήρα, είχε ανακοινωθεί από την εκτελεστική εξουσία της ΕΕ νωρίτερα φέτος στο «Όραμα για το μέλλον της γεωργίας» και θα περιλαμβάνει πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της εισόδου των νεότερων στον γεωργικό τομέα.
Η πρόταση της Κομισιόν για την ΚΑΠ μετά το 2027 στο Άρθρο 6 αναφέρει καθαρά για τη νέα βασική ενίσχυση με τίτλο «Φθίνουσα εισοδηματική στήριξη με βάση την έκταση», ότι τα κράτη μέλη θα την «παρέχουν στους γεωργούς ως εισοδηματική στήριξη με βάση τα επιλέξιμα εκτάρια έκτασης για την κάλυψη των εισοδηματικών αναγκών». Σε καμία παράγραφο δεν αναφέρεται η λέξη «δικαιώματα», γεγονός που σημαίνει ότι το καθεστώς αυτό θα καταργηθεί. Ουσιαστικά λοιπόν, με βάση τα δεδομένα που υπάρχουν, τα δικαιώματα βασικής ενίσχυσης έχουν ακόμη δύο χρόνια ζωής (2026 και 2027).
Από την πρόταση της Κομισιόν μέχρι την τελική υιοθέτηση του κανονισμού για την ΚΑΠ ο δρόμος είναι αρκετά μακρύς, ωστόσο για τα δικαιώματα βασικής ενίσχυσης οι πιθανότητες να «επιβιώσουν» της διαπραγμάτευσης είναι πολύ μικρές. Και στην τρέχουσα ΚΑΠ ουσιαστικά τελευταία στιγμή σώθηκαν, με την σύγκλιση αρχικά να προτείνεται υποχρεωτικά για όλους να φτάσει το 100%, αλλά τελικώς επικράτησε το 75% που ζήταγαν Ευρωβουλή και υπουργοί Γεωργίας.
Η Ελλάδα πάντως συγκεκριμένα, που θα φτάσει σύγκλιση στα δικαιώματα 100% από το ΟΣΔΕ του 2026, δεν έχει κανέναν λόγο να διατηρήσει αυτό το καθεστώς που μόνο γραφειοκρατία γεννά και στρεβλώσεις στον τρόπο με τον οποίο παρέχονται οι επιδοτήσεις. Ας το έχουν υπόψη τους όλοι όσοι κάνουν μισθωτήρια. Σημειώνεται πως σήμερα μόλις 6 κράτη-μέλη συνεχίζουν να διατηρούν τα δικαιώματα βασικής ενίσχυσης.
