Ο Επίτροπος Γεωργίας της ΕΕ, Κριστόφ Χάνσεν, έκανε λόγο για ενεργοποίηση και ενίσχυση του αποθεματικού κρίσης της ΕΕ από 200 εκατ. ευρώ σε συνολικά 500 εκατ. ευρώ. Οι αγροτικές και συνεταιριστικές οργανώσεις της ΕΕ, Copa-Cogeca, χαρακτήρισαν τις δηλώσεις ως ένα πρώτο θετικό βήμα της Κομισιόν για την αντιμετώπιση της κρίσης των λιπασμάτων, που μπορεί να κρατήσει πολύ. Αναγνωρίζοντας την προθυμία και την άμεση κινητοποίηση του Επιτρόπου Γεωργίας, καθώς και του Κολλεγίου των Επιτρόπων, για άμεση ανταπόκριση, οι οργανώσεις υπενθυμίζουν τη δική τους προηγούμενη κινητοποίηση, που συνέβαλε στην άνοδο του ζητήματος στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας.
Σύμφωνα με τις δηλώσεις του Επιτρόπου την Τετάρτη 10 Ιουνίου 2026, η Κομισιόν προτείνει την ενεργοποίηση του αποθεματικού κρίσης αυξάνοντάς το από τα 200 στα 500 εκατ. ευρώ. Επιπλέον, τα κράτη-μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να συμπληρώσουν το ποσό αυτό με πρόσθετη εθνική στήριξη έως και 200% της κατανομής που τους αναλογεί. Με την προσθήκη εθνικών ενισχύσεων, το συνολικό πακέτο μπορεί να φτάσει έως και 1,5 δισ. ευρώ. Παράλληλα, η Κομισιόν εξετάζει μέτρα μεγαλύτερης ευελιξίας στις προκαταβολές των άμεσων ενισχύσεων και νέα εργαλεία ρευστότητας για τους παραγωγούς, ενώ έχει υπόψη της και τη μετάβαση σε βιωσιμότερα λιπάσματα, με παράλληλη ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής.
Ωστόσο, οι Copa-Cogeca σημείωσαν πως αυτή η ανακοίνωση χρήζει ανάλυσης και τοποθέτησης σε ευρύτερο πλαίσιο και πως στην πραγματικότητα, το ποσό που ανακοίνωσε η Επιτροπή, μετά την κατανομή του στους εκατομμύριους Ευρωπαίους αγρότες που πλήττονται, θα είναι σημαντικά μικρότερο της κάλυψης του πρόσθετου κόστους που προκαλεί η άνοδος τιμών στα λιπάσματα, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μεσοπρόθεσμα.
Όπως επισημαίνουν, τα 500 εκατ. ευρώ που θα διαθέσει το αποθεματικό κρίσης, ως εργαλείου της ΚΑΠ, δεν αποτελούν ειδικό ταμείο στήριξης για τα λιπάσματα. Αντίθετα, αυτό προορίζεται για την αντιμετώπιση ευρείας γκάμας κρίσεων που μπορούν να επηρεάσουν την αγροτική παραγωγή σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, ενώ ήδη αρκετά κράτη-μέλη αναζητούν στήριξη για την αντιμετώπιση άλλων έκτακτων καταστάσεων.
Επιπλέον, οι οργανώσεις υπενθυμίζουν την πρότασή τους για αναστολή του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM) για την άμεση και ουσιαστική ανακούφιση των αγροτών, καθώς το κόστος από την εισαγωγή του στα λιπάσματα, όπως εκτιμούν, θα ανέλθει σε 820 εκατ. ευρώ για το 2026, εξηγώντας ότι αυτό επιβαρύνει αποκλειστικά τους αγρότες.
«Το τέλος αυτό θα συνεχιστεί και θα αυξηθεί ακόμη και μετά την κρίση στα Στενά του Ορμούζ. Παρ’ όλα αυτά, η Επιτροπή επέλεξε να μην αναστείλει το μηχανισμό» σημειώνουν.
Οι Copa-Cogeca δήλωσαν πως «η δυνατότητα των κρατών-μελών να συμπληρώσουν τη στήριξη σε εθνικό επίπεδο θα πρέπει επίσης να αντιμετωπιστεί με επιφύλαξη, καθώς δεν υπάρχει καμία εγγύηση σε αυτό το στάδιο, ότι όλες οι κυβερνήσεις θα έχουν τον δημοσιονομικό χώρο ή την πολιτική βούληση να κινητοποιήσουν πρόσθετους πόρους, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία τα δημόσια οικονομικά βρίσκονται υπό πίεση σε μεγάλο μέρος της ΕΕ. Απαιτούνται πλέον γρήγορες αποφάσεις, όχι μόνο σε επίπεδο οικονομικής στήριξης αλλά και όσον αφορά τα ρυθμιστικά εμπόδια».
Τέλος, όπως σημειώνουν, η αβεβαιότητα για την προμήθεια και το κόστος των λιπασμάτων ενόψει του 2027, οδηγεί ήδη πολλούς Ευρωπαίους αγρότες σε μείωση των εισροών, αλλαγές στις καλλιέργειες ή ακόμη και εγκατάλειψη εκτάσεων, με πιθανές επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή, την επισιτιστική ασφάλεια και τις τιμές των τροφίμων.
