Το Φεβρουάριο του 2026, η Ευρωπαϊκή Ένωση πέρασε σε μια κρίσιμη φάση για το μέλλον των σπόρων και του πολλαπλασιαστικού υλικού: Άρχισαν οι τριμερείς διάλογοι για το νέο κανονισμό σχετικά με την παραγωγή και την εμπορία φυτικού αναπαραγωγικού υλικού (ΑΜΚ), δηλαδή σπόρων, κονδύλων, μοσχευμάτων, σποροφύτων και νεαρών φυτών. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στοχεύει να αντικαταστήσει 10 από τις 12 υφιστάμενες οδηγίες που ρυθμίζουν σήμερα τον τομέα.
Η παρέμβαση δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Το τι έχει άδεια να κυκλοφορεί ως εγκεκριμένο αναπαραγωγικό υλικό διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό τι καλλιέργειες θα έχουν τα χωράφια και οι κήποι, άρα και το πόσο ανθεκτική είναι η γεωργία σε ξηρασίες, ασθένειες και κλιματικές πιέσεις. Η συζήτηση έχει άμεση σχέση με τους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, της στρατηγικής «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» και της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα, που ζητούν μεγαλύτερη γενετική ποικιλότητα στις καλλιέργειες και ευκολότερη πρόσβαση σε παραδοσιακές και τοπικά προσαρμοσμένες ποικιλίες.
Η βασική καινοτομία της πρότασης είναι η εισαγωγή κριτηρίων βιωσιμότητας για την καταχώριση νέων ποικιλιών, με προορισμό επαγγελματικής χρήσης. Η μέχρι σήμερα αξιολόγηση «αξίας για καλλιέργεια και χρήση» (VCU) θα δώσει τη θέση της στην αξιολόγηση «αξία για βιώσιμη καλλιέργεια και χρήση» (VSCU), με έμφαση, μεταξύ άλλων, σε ανθεκτικότητα σε ασθένειες, προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και λιγότερη ανάγκη για εισροές, όπως φυτοφάρμακα και λιπάσματα.
Το ΑΜΚ για ερασιτέχνες κηπουρούς δε θα έχει πλέον απαιτήσεις καταχώρισης και πιστοποίησης (με ειδική σήμανση ότι δεν είναι επίσημα πιστοποιημένο), ενώ οργανισμοί διατήρησης και τράπεζες σπόρων θα εξαιρούνται από πολλές υποχρεώσεις, αρκεί να τηρούν μητρώα. Οι ποικιλίες διατήρησης θα έχουν λιγότερο αυστηρούς όρους, αναγνωρίζοντας ότι συχνά δεν ταιριάζουν εύκολα με τα κλασικά κριτήρια ομοιομορφίας.
Η πρόταση συζητά επίσης και την ανταλλαγή σπόρων μεταξύ γεωργών, καθώς επιτρέπει ανταλλαγές «σε είδος» σε μικρές ποσότητες, ως εργαλείο διατήρησης γενετικής ποικιλότητας στο χωράφι, με περιορισμούς (π.χ. χωρίς μεσάζοντες και όχι για ποικιλίες με προστασία δικαιωμάτων ποικιλίας).
Ο κλάδος των σπόρων προειδοποιεί για κινδύνους στην ισονομία και τη διασφάλιση ποιότητας από τις εξαιρέσεις, ενώ οργανώσεις αγροβιοποικιλότητας ανησυχούν ότι η ρύθμιση συνεχίζει να ευνοεί ένα μοντέλο ομοιομορφίας που συρρικνώνει την ποικιλία των διαθέσιμων σπόρων.
